Thấu hiểu giá trị bản thân để tự tin và mạnh mẽ hơn

Trong quá trình thực hành coaching và quan sát các chuyên gia khác trên thị trường, mình nhận thấy nhiều phụ nữ thường đặt câu hỏi về mối quan hệ với người yêu hoặc chồng, mà ẩn chứa trong các câu hỏi thường là sự thiếu hiểu biết về giá trị bản thân, hay tự nhìn nhận bản thân rất thấp. Khi nào anh ấy hối hận? Làm sao để anh ấy quay lại? Em đang quen người đã có vợ phải làm sao,…

Một coachee của mình thường xuyên ở trong trạng thái buồn, thất vọng, khổ sở vì hay bị chê ở nơi làm việc. Một lời chê bai của đồng nghiệp, một nhận xét thiếu công tâm của cấp trên có sức nặng rất lớn với cô, có thể đè bẹp và khiến cô trải qua vài tuần trong sự khổ sở âm thầm. Cô cứ ở trong vòng lặp của việc bị chê – đau khổ – vượt qua bao khó khăn gắng gượng đứng lên lại bị chê tiếp, và bị đánh gục.

Mình từng được nghe một buổi chia sẻ của hai bạn nam trẻ tuổi, là 9X đời cuối nhưng rất chín chắn và sâu sắc.

Khi được hỏi, trong cuộc hẹn đầu tiên, bạn nam sẽ đánh giá cao điều gì ở bạn nữ, câu trả lời của hai bạn đều có một điểm chung là họ đánh giá cao bạn nữ có sự trưởng thành và độc lập về cảm xúc, thể hiện nhu cầu và cảm xúc của mình một cách tự nhiên, không gượng ép hay phải giả vờ, nói chung là làm chủ cuộc hẹn, tự tin, là mình.

Mình tin rằng, một bạn nữ phải rất hiểu và tin vào giá trị bản thân, thì mới có thể thoải mái thể hiện chính mình mà không lo sợ bị đánh giá. Bạn ấy sẽ không dễ dàng gục ngã bởi những nhận xét tiêu cực về mình. Bạn cũng không cần chạy theo làm hài lòng người khác, không phải nhìn thái độ của ai để hành xử, và không định nghĩa mình dựa trên cách người khác đánh giá hay đối xử với mình.

Vậy giá trị bản thân là gì?

Giá trị bản thân là là niềm tin, là nhận thức lành mạnh của một người về chính mình, rằng mình đáng giá, mình có giá trị, mình được chấp nhận, được yêu thương.

Người có nhận thức tốt về giá trị bản thân thường :

  • Tự tin vào lựa chọn, khả năng của mình, và hành động, không cảm thấy tội lỗi khi người khác phê phán lựa chọn đó.
  • Hiểu phẩm giá của mình và người khác là như nhau, không có chuyện cao hơn hay kém hơn, bất chấp khác biệt về tài năng, địa vị, quyền lợi, tài chính…
  • Thừa nhận và chấp nhận những cảm xúc và xu hướng bên trong của mình, cả tích cực và tiêu cực.

Ngược lại, người có nhận thức giá trị bản thân thấp:

  • Rất nhạy cảm, dễ cảm thấy bị tấn công, dễ buồn khổ thất vọng với những lời chỉ trích. 
  • Có cái nhìn tiêu cực về bản thân, thiếu tin tưởng vào khả năng của mình.
  • Dễ dàng tự chỉ trích, tự hạ thấp bản thân, xu hướng tập trung vào lỗi, điểm yếu thay vì tài năng, thế mạnh của mình.
  • Thường bỏ qua nhu cầu mong muốn thật sự của mình để ưu tiên người khác, cho phép ranh giới của mình bị xâm phạm, cố gắng làm hài lòng người khác và không dám lên tiếng hay đứng lên bảo vệ mình.

Nhận thức giá trị bản thân thấp thường có nguyên nhân là tổn thương thời thơ ấu, do không được cha mẹ yêu thương đúng cách, chấp nhận, khích lệ, mà thường xuyên bị chỉ trích, nên có xu hướng chỉ trích mình, không yêu thương mình, không chấp nhận được mình.

Những người này khi lớn lên thường rơi vào những mối quan hệ lệ thuộc, mong chờ sự yêu thương và chấp thuận của người kia để cảm thấy tốt về mình, và nếu không có được điều đó họ dễ dàng rơi vào đau khổ. 

Niềm tin bên trong của họ khiến họ thường tự dằn vặt bởi những lời chỉ trích, hạ thấp bản thân như: “mình không là gì cả”, “mình thật ngu dốt”, “mình là đứa thất bại”, “mình thật vô dụng”, “mình không xứng đáng được yêu thương”,…

Giá trị bản thân không phải là gì?

Trong xã hội hiện nay, đa phần chúng ta nhầm tưởng giá trị bản thân là những thứ bên ngoài như ngoại hình, thu nhập, tài sản, chức vụ, địa vị, những mối quan hệ, những thành tựu đạt được,…và dùng chúng để đo lường, để định nghĩa giá trị của chính mình và so sánh với người khác. Niềm tin đó thúc đẩy mọi người ra sức kiếm tiền, mở rộng mối quan hệ, phấn đấu thăng tiến,…để có được càng nhiều càng tốt. 

Bạn có bao giờ tự hỏi, sẽ ra sao nếu một ngày bạn mất hết mọi thứ đang có? Lẽ nào khi đó bạn không còn giá trị gì nữa, bạn trở nên vô dụng, thấp kém? 

Bạn có thấy rất nhiều tỷ phú thế giới sau khi mất hết mọi thứ, họ vẫn có thể gầy dựng lại gia sản sau vài năm và thậm chí còn giàu hơn trước? Mình cho rằng chính giá trị bên trong mạnh mẽ là điều giúp họ đứng lên sau nhiều lần vấp ngã. Số tiền họ sở hữu phản ánh giá trị của họ chính là chỗ này, chứ không phải có nhiều tiền thì trở nên có giá trị hơn.

Tầm quan trọng của việc thấu hiểu giá trị bản thân

Một nghiên cứu 2017 về self-esteem (lòng tự trọng) (xem bài nghiên cứu tại đây) cho thấy nhận thức giá trị bản thân liên quan chặt chẽ tới sức khỏe toàn diện và sự thỏa mãn trong đời sống.

Người có nhận thức tốt về giá trị bản thân thường có sự tự tin và tự trọng cao, biết đặt ranh giới rõ ràng và phù hợp với các mối quan hệ xung quanh. 

Với góc nhìn của mình, khi hiểu đúng giá trị bản thân, bạn được sống thật là mình, thoải mái thể hiện chính mình. Khi đó, bạn biết yêu thương, tôn trọng chính mình, và nhờ vậy, người khác cũng đối xử với bạn theo cách đó. Bạn sẽ hạnh phúc và tự do hơn. Các mối quan hệ trở nên tốt hơn, sức khỏe tinh thần của bạn sẽ được cải thiện toàn diện.

Làm thế nào để nhận thức đúng về giá trị bản thân và trở nên tự tin? 

Theo kinh nghiệm của mình, đây là những nền tảng quan trọng giúp bạn xây dựng hình ảnh bản thân có giá trị cao trong mắt chính mình, trở nên vững chãi và tự tin hơn.

  1. Giữ vững chủ quyền đối với hạnh phúc của mình. Nếu bạn đang đánh mất nó, hãy lấy lại

Mình đã thực sự thức tỉnh khi biết đến câu phát biểu này: “Không có ai phải thay đổi để tôi được hạnh phúc”. Trước đó, mình luôn tự dằn vặt và đau khổ khi người khác không như mình muốn, chê bai phán xét mình. Mình đổ lỗi cho họ, và nghĩ rằng họ là người phải thay đổi. Nhưng nhận thức này khiến mình bừng tỉnh. Khi vui buồn của mình đặt vào tay người khác, họ làm chủ hạnh phúc của mình. Còn khi mình làm chủ, mình biết mình có giá trị, mình có quyền tự quyết đối với niềm vui nỗi buồn của mình, không còn trông chờ ai phải thế nào nữa. Một hình ảnh ẩn dụ rất hay mà mình học được là, hoa hồng luôn là hoa hồng dù bạn yêu nó hay nguyền rủa, nó không vì ai khen chê mà biến thành hoa khác.

You are the only one who determines your self-worth. If you believe you are worthy and valuable, you are worthy and valuable. Even if you don’t believe you are worthy and valuable, guess what—you still are worthy and valuable!”

Bạn là người duy nhất định đoạt giá trị của chính mình. Nếu bạn tin rằng bạn xứng đáng và có giá trị, bạn xứng đáng và có giá trị. Kể cả bạn không tin mình xứng đáng và có giá trị, bạn vẫn xứng đáng và có giá trị!”

  1.  Quay về tìm hiểu chính mình

Khi hiểu rõ mình, bạn biết tài năng, năng lực, điểm mạnh, điểm yếu của mình, những phẩm chất tốt đẹp của mình nằm ở đâu, mình cần cải thiện điều gì, mình thích và không thích làm điều gì, giá trị sống, nguyên tắc sống của mình là gì…, bạn sẽ đối diện với những lời chê bai phán xét một cách rất vững vàng. Dù ai hạ thấp bạn như thế nào, nếu bạn có nhận thức đầy đủ về chính mình, bạn hoàn toàn có thể lựa chọn mỉm cười đón nhận hoặc phớt lờ mà không cảm thấy bị tổn thương.

Mình từng có người bạn nói rằng, việc bạn dở Excel hơn chồng cũng khiến bạn thấy thấp kém trước anh ấy, và chồng bạn cũng thường nhìn vào những thứ anh ấy cho là dở của bạn để hạ thấp bạn, và bạn rất tổn thương vì điều đó. Trong khi với đồng nghiệp, bạn là người rất giỏi Excel, làm việc chỉn chu, nhiệt tình, có óc tổ chức, là một người mẹ trí tuệ, hết lòng cho sự phát triển tốt nhất của con, người vợ yêu thương chồng và chăm lo gia đình. Bạn ấy không hiểu chính mình, không biết giá trị mình ở đâu, nên quên mất rằng mình luôn xứng đáng được tôn trọng, được yêu thương dù mình không hoàn hảo. 

Con người ai cũng có phần hay phần dở, nhưng không phải vì chỗ hay mà người ta cao quý hơn, và không phải vì chỗ dở mà mình thấp kém hơn và đáng bị chà đạp. 

Biết rõ mình, bạn sẽ có sức mạnh để đứng lên bảo vệ chính mình trước những điều vô lý và bất công.

  1. Học cách chấp nhận và yêu thương mình

Bạn cần chữa lành những tổn thương quá khứ (nếu có) để có thể chấp nhận và yêu thương chính mình đúng nghĩa. Khi bạn lành, bạn không còn cảm giác sợ hãi, thiếu thốn, không còn vô thức bám víu vào ai hay thứ gì để được chấp nhận, được an toàn. 

Bạn sẽ biết cách chấp nhận mình trọn vẹn với đầy đủ tốt xấu, hay dở, không cần phải chối bỏ hoặc gồng lên che đậy nữa. 

Khi bạn lành, bạn dễ dàng cho phép bản thân thả lỏng, và kết nối được với cơ thể, với cảm xúc, và mong muốn thật sự của mình. Bạn sẽ tự tin chọn làm điều mình muốn mà không sợ bị chê bai phán xét, không còn lung lay dao động. Đó là khi bạn trở nên mạnh mẽ và tự do hơn, vì biết rằng giá trị của mình không thay đổi bởi sự chấp nhận hay chối bỏ của người khác.

Để xây dựng nền tảng đó, bạn có thể thử cách sau đây:

Suy ngẫm và viết ra những điều bạn thấy tự hào về chính mình, những điều bạn đã làm tốt. Nhớ là kể cả những điều rất nhỏ cũng cần phải ghi hết ra, như là đã đối xử tử tế, bao dung với ai đó, đã biết trao tặng nụ cười, biết lắng nghe, biết đồng cảm, nhiệt tình giúp đỡ mọi người, hay biết tự chăm sóc mình khỏe mạnh để bớt đi một người vào bệnh viện, nấu một bữa ăn, giữ không khí hòa thuận vui vẻ trong nhà, thậm chí chỉ ngồi yên không làm mọi thứ rối tung lên hay làm người khác căng thẳng hơn… Những cái đó cũng tạo ra giá trị quá lớn rồi. Mình tin là khi viết hết ra những điều khiến bạn tự hào về bản thân, bạn sẽ không còn cảm thấy tự ti rằng mình kém cỏi vô giá trị nữa. Nhìn thấy và trân quý những điều tốt đẹp của mình, làm nó mỗi ngày, ghi nhận mình mỗi ngày là bạn đang nuôi dưỡng hạt mầm của sự tự tin và vững chãi từ bên trong, mà không cần đắp thêm gì từ bên ngoài.

Ngoài ra, bạn cũng có thể dành thời gian nhìn lại những gì mình đã làm, nghĩ xem vì sao mình làm điều đó, theo cách đó. Hãy đào sâu để xem mình đã coi trọng điều gì khi làm việc đó? Giá trị đó thể hiện điều gì về bản thân mình? Việc thấy rõ chính mình, biết được những giá trị nào đang chi phối hành vi của mình, nhu cầu nội tâm nào của mình đang lên tiếng sẽ giúp bạn biết cách yêu thương mình nhiều hơn, và biết chọn làm điều gì khiến mình hạnh phúc.

Thay lời kết

Sau nhiều trải nghiệm và chiêm nghiệm về chủ đề này, mình tự hỏi, nếu gạt hết mọi tài sản vật chất, mối quan hệ, nhan sắc, tài năng,… xếp tất cả mọi người lại với nhau thành một hàng, ta sẽ dựa vào đâu để nói người này có giá trị hơn người kia? Khi đó cái gì sẽ là thước đo?

Mình nhận ra rằng, với tư cách là một con người, chỉ đơn giản là một con người thôi, sự có mặt của mình trên đời đã tự có giá trị rồi. Khi bỏ hết mọi thứ xuống, đó là lúc phẩm chất tự thân và năng lực cá nhân, tức những thứ rất “người” được nổi lên: sự tử tế, lòng kiên trì, tình yêu thương, bao dung, thấu cảm, khả năng học hỏi phát triển, năng lực hài hước, năng lực phục vụ hỗ trợ người khác, khả năng hướng dẫn, lãnh đạo, kể chuyện, truyền cảm hứng… Mỗi chúng ta đều có sự độc đáo và đóng góp giá trị theo cách của mình, như một vườn hoa muôn màu mà mỗi bông hoa rực rỡ theo cách riêng, nên không cần so sánh với ai để thấy hơn hay kém.  

Hãy tập trung vào trau dồi bản thân, mài giũa viên ngọc bên trong của mình, làm tốt việc cần làm mỗi ngày, và thực hành những gợi ý trên đây để nâng cao nhận thức về chính mình nhé.

Leave a Comment

Your email address will not be published. Required fields are marked *

Scroll to Top